ActueelGelderse Onderwijs en Arbeidsmarkt Link
ActueelGelderse Onderwijs en Arbeidsmarkt Link

Arbeidsmigranten, wie zijn dat eigenlijk?

22-04-2021 1421 keer bekeken 0 reacties
  • Auteur: Sarah Drenth, projectleider maatschappelijke vraagstukken provincie Gelderland
  • Leestijd: 5 minuten

In Nederland, en ook in Gelderland, is in bepaalde sectoren een tekort aan werknemers. Om dit tekort op te vangen, worden soms arbeidsmigranten ingezet. Arbeidsmigratie is dus in de basis een arbeidsmarktvraagstuk. Maar wie zijn die arbeidsmigranten eigenlijk? Welke trends en ontwikkelingen zijn er? En welke dilemma’s brengt arbeidsmigratie met zich mee?

De komende maanden schrijf ik maandelijks een artikel om een doorkijkje te geven in het thema arbeidsmigranten. In dit eerste artikel zoom ik in op de definitie van arbeidsmigrant en de regels rondom werken, wonen en zorg. Ook breng ik de situatie in Gelderland in beeld, met nog verdere regionale verdieping.

Wat betekent 'arbeidsmigrant'?

In de meest brede definitie is een arbeidsmigrant een persoon die naar een ander land migreert met het doel om daar te gaan werken. Maar er wordt vaak nog onderscheid gemaakt binnen deze groep.

Twee belangrijke onderscheiden hierin zijn:

  1. Kenniswerker (of kennismigrant) tegenover overige arbeidsmigranten
  2. EU-migrant of niet-EU-migrant*
    • De SER** (SER,2014) bespreekt hierbij dat voor migranten uit de EU eigenlijk de term 'grensoverschrijdende arbeidsmobiliteit' van toepassing is, vanwege het vrij verkeer van werknemers en detachering in het kader van vrij verkeer van diensten. Voor migranten buiten de EU gelden andere regels, zij moeten namelijk een verblijfsvergunning aanvragen om hier te mogen wonen en werken.
    • De SER** (SER, 2014) maakt dit onderscheid vanwege het verschil in regelgeving, maar ook omdat arbeidsmigranten binnen de EU zich vaak slechts tijdelijk vestigen in het land waar zij gaan werken, voor zij terugkeren.
* Voor het gemak hanteren we hier het onderscheid ‘uit de EU’ en ‘van buiten de EU’. Echter geldt dat alle mensen die
afkomstig zijn uit de gehele EER (Europese economische Ruimte) en uit Zwitserland geen werkvergunning nodig hebben om in Nederland te werken. Er wordt dus met arbeidsmigranten uit de EU gerefereerd aan alle arbeidsmigranten die geen werkvergunning nodig hebben (uit EER en Zwitserland).

** Sociaal-Economische Raad 

Er bestaat geen eenduidige definitie voor arbeidsmigrant. Dit geldt in dagelijks spraakgebruik, maar ook bij het vaststellen van rechten, opstellen van statistieken, de analyse van mobiliteit en grensoverschrijdende arbeidsrekrutering en in studies en onderzoek. Er zijn verschillende definities die gebruikt worden, wat tot gevolg heeft dat er onduidelijkheid blijft bestaan over de omvang van het migrantenvraagstuk, maar ook wat dit betekent voor de Nederlandse arbeidsmarkt en de te verwachten ontwikkelingen. (Cremers, 2017). 

Om de trends en ontwikkelingen rondom arbeidsmigranten goed te kunnen interpreteren, is het van belang om te weten dat er geen eenduidige definitie gehanteerd wordt door de verschillende instituties, en dat het dus lastig is om specifiek voor deze groep trends en ontwikkelingen in kaart te brengen. In dit artikel ligt de focus op arbeidsmigranten die geen kenniswerker zijn, met in het bijzonder aandacht voor EU-arbeidsmigranten.

Wat zijn regels voor arbeidsmigranten?

Werkvergunningen
Werknemers uit de EU hebben geen werkvergunning nodig om in Nederland te mogen werken (Rijksoverheid, z.d.-a). Ook hoeven zij zich niet te melden bij de Immigratie-en Naturalisatiedienst (IND). Wel hebben ze een geldig identiteitsbewijs nodig dat is afgegeven door een EU/EER-lidstaat of Zwitserland.

In Nederland wonen
Arbeidsmigranten moeten zich inschrijven bij de BRP (Basisregistratie Personen) in de gemeente waar ze gaan wonen. Voor arbeidsmigranten uit de EU geldt dat ze dit alleen hoeven te doen als ze langer dan 4 maanden in Nederland blijven (IND, z.d.) Arbeidsmigranten kunnen zich ook inschrijven bij de gemeente bij een verblijf korten dan 4 maanden. Dit kunnen ze dan doen als niet-ingezetene (Rijksoverheid, z.d.-b)

Zorgverzekering
Arbeidsmigranten zijn verplicht om binnen 4 maanden na aankomst in Nederland een zorgverzekering af te sluiten (IND, z.d.).

Wie zijn de arbeidsmigranten in Gelderland?

Decisio (2019) heeft in beeld gebracht hoeveel arbeidsmigranten*** er in Gelderland werkzaam zijn en hoeveel arbeidsmigranten er wonen. Figuur 1 laat zien dat tussen 2010 en 2017 een flinke toename is geweest in het aantal werkzame arbeidsmigranten in de provincie Gelderland, namelijk 23%. In Nederland is de groei gemiddeld 15%, dus dat ligt ruim daarboven. Opvallend is dat er maar een relatief kleine toename in het aantal woonachtige arbeidsmigranten in de provincie, zie figuur 2 . Hierbij is sprake van een toename van 6%.
Hiervoor zijn verschillende oorzaken te geven, met de voornaamste wel dat Europese arbeidsmigranten de eerste 4 maanden zich niet hoeven in te schrijven bij de gemeente. Decisio geeft aan dat 45-55% van de arbeidsmigranten zich inschrijft bij een gemeente, dus dat betekent dat een redelijke groep niet in beeld is.
Ook zou het natuurlijk mogelijk kunnen zijn dat de arbeidsmigranten die werkzaam zijn in Gelderland, niet allemaal in Gelderland wonen. Ze zouden bijvoorbeeld ook in Duitsland woonachtig kunnen zijn, of in omliggende provincies.

*** Definitie arbeidsmigrant Decisio: Een economisch-actieve internationale arbeidsmigrant is een persoon in loondienst bij een in Nederland gevestigde organisatie waarvoor loonheffing is betaald aan de Belastingdienst. Daarnaast geldt dat deze persoon alleen een buitenlandse nationaliteit heeft; oftewel deze persoon heeft niet de Nederlandse nationaliteit. We maken onderscheid tussen internationale kenniswerkers en arbeidsmigranten. Voor kenniswerkers wordt een minimale looneis gesteld voor twee leeftijdsgroepen. De minimale looneis is ontleend aan de bruto loonbedragen in de kennismigrantenregeling. Voor berekening van de fiscale looneisen is 70% van de bruto looneisen uit de kennismigrantenregeling genomen. Alle werknemers die niet aan deze eis voldoen, worden gerekend tot de groep arbeidsmigranten.

Figuur 1. Aantal werkzame arbeidsmigranten in de provincie Gelderland, 2010-2017 (Decisio, 2019, p. 2) 


Figuur 2. Aantal woonachtige arbeidsmigranten in de provincie Gelderland, 2010-2017 (Decisio, 2019 p. 4)

Het grootste deel van alle arbeidsmigranten in de provincie Gelderland is van Poolse afkomst (48% in 2017). Daarna komen arbeidsmigranten met Roemeense en Duitse afkomst, zie figuur 3. Het grootste gedeelte van de arbeidsmigranten in Gelderland is, net als landelijk, werkzaam via een uitzendbureau. Andere veelvoorkomende sectoren zijn Zakelijke dienstverlening, Horeca en Transport en Logistiek (Decisio, 2019).


Figuur 3. Top 10 herkomstlanden arbeidsmigranten in Gelderland (Decisio, 2019, p.5)

Onderzoek laat zien dat een relatief groot deel van de Poolse migranten werkt als seizoenarbeider in de landbouw. Dit is een sector met veel laaggekwalificeerd en laagbetaald werk. Migranten uit de andere Oost-Europese landen werken juist vaak in sectoren waar (iets) meer wordt betaald. Zo werken relatief veel Bulgaren en Roemenen voor zichzelf, terwijl Polen relatief vaak in dienst zijn bij een uitzendbureau (Strockmeijer A.W., 2020).

Uitzendbranche
Onderzoek van Conclusr Research laat zien dat van 1 juni 2015 tot 1 juni 2016 landelijk in ieder geval 119.598 arbeidsmigranten via een uitzendbureau werkzaam waren. Dit gaat om uitzendbureaus die aangesloten zijn bij ABU of NBBU. Een enquêteonderzoek onder de leden van ABU en NBBU**** laat zien dat arbeidsmigranten voornamelijk worden ingeleend door de logistieke sector (32%), de land- en tuinbouw (25%) en de voedingsindustrie (18%). Gemiddeld zijn bij een uitzendbureau werknemers 44 weken in dienst en daarvan wordt 70% bemiddeld in de huisvesting (Conclusr Research, 2017)

****ABU is de Algemene Bond Uitzendondernemingen, NBBU is Nederlandse Bond van Bemiddelings- en Uitzendondernemingen

Arbeidsmigranten in Gelderse regio’s

Arbeidsmigranten werken vooral in regio Foodvalley (met name Nijkerk), Stedendriehoek (Clean-Tech) (met name Apeldoorn) en Rivierenland (met name Zaltbommel). Maar qua woonlocatie is het aandeel arbeidsmigranten het hoogst in Nijmegen,  Arnhem en de Stedendriehoek (Clean-Tech)***** (Companen, 2019). Figuur 4 en 5 laten zien hoe arbeidsmigranten verdeeld zijn over de verschillende gemeenten in Gelderland, naar werkgemeente (figuur 4) en woongemeente (figuur 5).

***** Dit is wel een vertekend beeld, omdat alleen de woonlocatie bekend is van immigranten die zich hebben ingeschreven bij de gemeente en dat is alleen verplicht voor immigranten die langer dan 4 maanden blijven. Naast de onvolledige inschrijving in de BRP komt het verschil tussen wonen en werken ook doordat een uitzendbureau in 1 gemeente gevestigd is (als werkgever), maar dat de arbeidsmigranten in de praktijk elders werken en wonen.

Tabel 1 laat zien uit welke herkomstlanden de meeste arbeidsmigranten komen voor de provincie Gelderland en voor de gemeenten die meer dan 1.000 werkzame arbeidsmigranten hebben. De groep Poolse arbeidsmigranten is overal de grootste, behalve in Montferland, daar is het aandeel Roemeense arbeidsmigranten het grootst. In steden Arnhem en Nijmegen zie je dat het percentage arbeidsmigranten uit Polen relatief laag is en ook voor de andere groepen de percentages relatief laag liggen. Dit lijkt aan te geven dat de populatie arbeidsmigranten daar diverser is.

Figuur 4. Aantal arbeidsmigranten naar werkgemeente in 2017 (Decisio, 2019, p. 3)

Figuur 5. Aantal arbeidsmigranten naar woongemeente in 2017 (Decisio, 2019, p. 4)

Werklocatie

Positie 1

Positie 2

Positie 3

Positie 4

Positie 5

Positie 6

Positie 7

Positie 8

Positie 9

Prov. Gelderland

Pools
48%

Roemeens
8%

Duits
7%

Hongaars
4%

Turks
3%

Slovaaks
2%

Spaans
2%

Chinees
1%

Bulgaars
1%

Apeldoorn

Pools
33%

Hongaars
6%

Turks
6%

Duits
4%

Roemeens
3%

Syrisch
3%

Marokkaans
3%

Bulgaars
3%

Onbekend
2%

Arnhem

Pools
17%

Turks
10%

Duits
7%

Bulgaars
7%

Italiaans
4%

Chinees
4%

Spaans
3%

Marokkaans
3%

Onbekend
3%

Doetinchem

Pools
59%

Duits
7%

Roemeens
4%

Slowaaks
4%

Turks
3%

Hongaars
2%

Syrisch
1%

Onbekend
1%

Tsjechisch
1%

Ede

Pools
46%

Duits
7%

Turks
5%

Chinees
3%

Onbekend
3%

Spaans
3%

Hongaars
2%

Italiaans
2%

Marokkaans
2%

Lochem

Pools
84%

Roemeens
4%

Duits
2%

Hongaars
1%

Lets
1%

Chinees
1%

 

 

 

 

Maasdriel

Pools
79%

Bulgaars
8%

Litouws
2%

Turks
2%

Duits
2%

Slowaaks
1%

Lets
1%

Hongaars
1%

Roemeens
1%

Montferland

Roemeens
37%

Pools
32%

Duits
8%

Hongaars
7%

Spaans
3%

Slowaaks
2%

Chinees
1%

Turks
1%

Litouws
1%

Nijkerk

Pools
82%

Hongaars
4%

Duits
2%

Spaans
2%

Roemeens
1%

Turks
1%

Litouws
1%

Marokkaans
1%

Slowaaks
1%

Nijmegen

Pools

21%

Duits
13%

Roemeens
10%

Hongaars
5%

Turks
5%

Litouws
4%

Lets
4%

Chinees
3%

Italiaans
3%

Tiel

Pools

66%

Duits
6%

Turks
5%

Roemeens
3%

Marokkaans
2%

Onbekend
2%

Bulgaars
1%

Chinees
1%

Italiaans
1%

West-Betuwe

Pools
57%

Duits
9%

Roemeens
7%

Slowaaks
4%

Bulgaars
2%

Marokkaans
2%

Turks
1%

Spaans
1%

Syrisch
1%

Zaltbommel

Pools
59%

Roemeens
6%

Belgisch
5%

Duits
4%

Eritrees
2%

Syrisch
2%

Spaans
2%

Turks
2%

Onbekend
1%

Tabel 1. Meest voorkomende herkomstlanden voor de provincie Gelderland en gemeenten met meer dan 1.000 werkzame arbeidsmigranten in 2017 (Decisio, 2019, p. 6)

Hoe ben jij in jouw werk bezig met het thema arbeidsmigranten? Wat denk jij dat de reden is dat arbeidsmigranten naar Gelderland komen? Welke ontwikkelingen en trends zie jij gebeuren? Ik hoor het graag in de reacties. Mocht je meer willen weten over hoe wij vanuit Onderwijs en Arbeidsmarkt met dit thema bezig zijn, kun je ook contact met me opnemen.

Bibliografie

Companen. (2019). Bevolkings- en huishoudensprognose Gelderland 2019

Conclusr Research. (2017). Flexmigranten in Nederland; Onderzoek 2016. 

Decisio. (2019). Memo cijfers arbeidsmigranten provincie Gelderland. 

IND. (z.d.). Als EU/EER-burger of Zwitser in Nederland wonen. Opgeroepen op juli 24, 2020

Rijksoverheid. (z.d.-a). Vergunningen buitenlandse werknemers. Opgeroepen op juli 24, 2020

Rijksoverheid. (z.d.-b). Huisvesting EU-arbeidsmigranten. Opgeroepen op juli 27, 2020

SER. (2014). Arbeidsmigratie. 

Strockmeijer, A. W. (2020). De arbeidsmarktpositie verklaart: werk en uitkeringsgebruik van Oost-Europese arbeidsmigranten in Nederland. 

 

0  reacties

Velden met een * zijn verplicht.

We gebruiken CAPTCHA als controlemiddel om spam tegen te houden. Vink de checkbox aan om door te gaan. Mogelijk wordt er gevraagd om bepaalde afbeeldingen te selecteren.
 
Een momentje...
Cookie-instellingen
Cookie-instellingen sluiten

Cookie-instellingen wijzigen

Deze website maakt gebruik van cookies. Cookies worden onder andere gebruikt voor het bijhouden van statistieken, het opslaan van voorkeuren, het optimaliseren van deze website, de integratie van social media en marketingdoeleinden. Lees meer over cookies en jouw privacy in ons cookieverklaring. Wij gebruiken de hieronder genoemde soorten cookies.


Deze cookies gebruiken we om de basisfuncties van deze website te kunnen laten draaien en om inzicht te krijgen in het gebruik. Deze cookies verzamelen nooit persoonsgegevens. Deze cookies zijn noodzakelijk voor het functioneren van de website en worden daarom altijd geplaatst.

Deze cookies verzamelen gegevens zodat we inzicht krijgen in het gebruik en deze website verder kunnen verbeteren.

Indien u deze toestaat, worden deze cookies gebruikt door aanbieders van externe content die op deze website kan worden getoond. In sommige gevallen gaat het daarbij om marketing- en/of tracking cookies, die het gedrag van bezoekers vastleggen en op basis daarvan gepersonaliseerde advertenties tonen op andere websites.